taka1
-hanga -nga
[Ranginui] mahp, ing, āhua .
Ka neke mai i tētahi wāhi o runga ake ki tētahi wāhi o raro atu, i te mea kua kore e puritia, e tautokona rānei ki taua wāhi teitei rā.
Ka taka atu te niu, ka tau atu ki tana mātenga, ka ngaro te ao mārama i a ia.
Ka taka i a ia te oko, pakaru rikiriki ana.
{
marere , ngahoro , pore 3 (2
) , taumarere , ānewa }
taka2
1.
-nga
[Tāwhirimātea] mahp, ing, āhua .
Ka neke haere i tētahi mata me te hurihuri anō, pērā i te rere o te pōro i te papa.
Ka makere tētahi o ngā wīra o te motokā, ka taka atu ki te ururua i te taha o te rori.
pīrori
2
(1)
2.
-nga
[Tāwhirimātea] mahp, ing, āhua .
Ka whai haere i tētahi ara porohita, taiāwhio noa i tētahi hanga e tū ana ki waenganui pū.
He roa tonu tana pōtaka e taka ana me te pīoioi anō, kātahi ka hemo.
huri
1
(5)
3.
-nga
[Tāwhirimātea] mahp, ing, āhua .
Ka huri kē te ahunga ki wāhi kē.
Kua mutu te hui, kua taka te aroaro ki te wā kāinga.
4.
-nga
[Tāwhirimātea] mahp, ing, āhua .
Ka haere mā muri, ka hipa mā muri.
He rāngai maomao ka taka i tua o Nukutaurua, e kore a muri e hokia
5.
-nga
[Ranginui] mahp, ing, āhua .
Ka tae mai, ka eke (tētahi wā), ka hipa rānei (o te wā).
He rā e taka e kai ai ia i ana tūtae.
Ka taka ngā tau, ka pakari haere ngā whakaaro.
6.
-nga
[Tāwhirimātea] mahp, ing, āhua .
Ka haere noa i te mata o te whenua, ka maewa noa me te kore e herea e tētahi mea, e tētahi tangata rānei .
Kātahi ka kitea te rangapū tangata e taka ana mai i raro i ngā rākau (W 366)
7.
-nga
[Tūmatauenga] mahp, ing, āhua .
Ka karapotia (te pā, te ope) i runga i te whai kia horo, kia hinga.
Kia rongo atu au i te rongo putakari, i te rongo parekura, i te rongo pā taka a Te Whatanui. (W 366)
8.
[Tangaroa] ing .
He tauira whakairo he tōrino te āhua.
Ka whai haere ana matimati i te hanga o ngā taka i ngā pokohiwi me ngā turi o te tipuna whakairo.
9.
[Ranginui & Papatūānuku] tūkē .
Kei ngā taha katoa, e huri noa ana (i tētahi mea).
Kātahi te hokowhitu rā ka whakataka i taua whare, ā, taka noa (W 366)
taka3
1.
takā -ia -nga
[Tūmatauenga] mahw, ing, āhua .
Ka mahi kia rite tētahi mea mō tētahi kaupapa.
Ki te haere ahau ki te taka i te wāhi mō koutou ka hoki mai anō ahau, ka tangohia koutou ki ahau. (Ha 2, 3)
Ko ngā wāhine ki te taka kai mā mātau. (HP 272)
whakarite
(5)
2.
-ia -nga
[Tāne] mahw, ing, āhua .
Ka hāpai, ka poipoi (i te whakaaro kia mahia tētahi mahi).
Ka taka a Whakatau i te mahara kia haere ia ki te takitaki i te mate o tōna tuakana. (W 366)
Kua nui noa ngā rā, ngā wiki rānei, e taka whakaaro ana, e mahia ana ngā tikanga mō taua rā (WM 10, 23)
Tēnei anō ētahi iwi te taka mahara nei, kia ahu ake anō i a rātou anō he tikanga mō rātou. (KtKM 7, 6)
3.
-nga
[Tāne] mahp, ing, āhua .
Ka hāpaitia, ka poipoia (te whakaaro kia mahia tētahi mahi).
Ka taka te whakaaro i a Tupeteka kia hangā he whare hei kōhuru. (Wh 3, 1)
Ka taka te whakaaro i te kararehe nei me tūkino e ia tōna rangatira. (Ko 56, wh9)
Ka taka te mahara i ngā tāngata i whānau ki konei kia kaua e waiho mā tērā tangata o wāhi kē e takahi a runga o te tihi teitei o Nui Tīreni nei. (HTK 2, 42)
taka4
1.
[Papatūānuku] ing .
Ētahi mea kua whakawhāitihia mai ki tētahi wāhi kia puke iti te noho mai.
Me huihui ā tātou kūmara kia kotahi te taka. (W 366)
haupū
(3)
2.
[Tāne] ing, āhua .
He huinga tāngata ka whakakotahi i runga i tētahi kaupapa.
Kei te tokomaha haere te taka e whawhai ana kia hurihia te ture mō te hunga pāria e te mate kino kei te hiahia whakamate i a rātou anō. (Te Haumihiata)
rōpū
(1)
whare taka
[Tāne] ing, āhua .
Te whare huihui matua o te papa kāinga.
Ākuanei koe ka haere ki te whare taka. (W 366)
Nā, ka haere ngā tuākana ki ngā whare taka o taua kāinga. (Wh 4, 8)
{
(whare tako
) }
3.
-nga
[Papatūānuku] mahp, ing, āhua .
Kua noho puke iti mai ki tētahi wāhi.
Ka mahue te whakairi i ngā tāora - ka waiho kē kia taka noa ki te papa.
haupū
(2)
4.
-ia -nga
[Tūmatauenga] mahw, ing, āhua .
Ka mahi kia whāiti mai ētahi mea ki tētahi wāhi kia puke iti te noho mai.
Ka takaia e Tāwhaki ngā paru o te kāinga o Whaitiri kia ātaahua. (W 366)
ahuahu
1
(1)
taka5
[Tāne] ing .
He whāriki kōkau hei hora ki te papa.
kaitaka
1
(2)
takā1
[Tāne] ing .
Te kahokaho e uhi ana i te taha whakawaho o te wāhi e tūtaki ai te rauawa ki te tinana o te waka.
He takā tō waho, he paewai tō roto. (W 366)
henga
(1)
takā2
1.
-ngia -hia -nga
[Tangaroa] mahw, ing, āhua .
Ka here i te aho ki te matau hī ika .
Kātahi a Māui ka takā i tana matau (W 366)
2.
[Tāne] ing .
He aho hei takai i te kiko o tētahi mea (pērā i te toki) ki te kakau.
Ka whakawhenahia ngā takā o te toki ki te mātiti.
